بيشتر
مقالات و یادداشت ها
1396/12/26 شنبه
سفرنامه با هم بخوانیم

کتابخانه شیخ محمود مزدقانی/روستای مؤمن‌آباد/ شهرستان سرخه


سفرنامه با هم بخوانیم
بخش اول
کتابخانه شیخ محمود مزدقانی/روستای مؤمن‌آباد/ شهرستان سرخه
حال‌و هوای بهار همه را مدهوش خودش کرده است و تلاش و تکاپو را در هر جایی می‌توان دید. توفیق نصیبمان شد تا با گروه مستندساز از نزدیک و از زاویه دید متفاوتی شاهد تلاش دو همکارمان در طرح با هم بخوانیم باشیم.
خروجی سمنان به سمت تهران و ابتدای جاده سمنان به فیروزکوه تابلو روستای مؤمن‌آباد مسیر را به ما نشان می‌دهد. وارد جاده می‌شویم. فاصله چندانی با روستا نیست و شاید کمتر از پنج کیلومتر باشد.کارخانه‌های گچ در دو طرف جاده بیشتر از هرچیزی توجه را جلب می‌کند. از دورتر و در سمت چپ بلوار ورودی مؤمن‌آباد،گنبد آجری بزرگی دیده می‌شود. نزدیک‌تر که می‌شویم، آرامگاه شیخ محمود مزدقانی( از شاگردان شیخ علاالدوله سمنانی) است که هنوز از پس قرن ها ظاهر خود را حفظ کرده است.
مؤمن‌آباد، روستایی که بافت جدید و بافت قدیم معماری روستا با هم در‌حال نزاع هستند که پیروزی بافت جدید قریب الوقوع است. پایین‌تر از آرامگاه شیخ‌محمود مزدقانی تابلو کوچکی ما را به سمت‌کتابخانه شیخ‌محمود مزدقانی راهنمایی می‌کند. انتهای این‌خیابان کوچک توقف می‌کنیم و از پله های تند و تیز کتابخانه که قبلا نیز با عنوان کتابخانه مسجد فعالیت می‌کرده است به سمت مخرن کتابخانه پایین‌می‌رویم. دوازده رز زرد( دانش آموزان‌حاضر در این طرح که به صورت یک شکل، شال زرد رنگ بر سر دارند) به صورت دایره‌وار بر روی صندلی های کودکانه نشسته و هر کدام پوشه‌ای در دست دارند. به تناوب صدای خاله زهرا از هر کدام از این‌گلها شنیده می‌شود.
خاله زهرا( خانم‌مؤمن‌آبادی همکار و کتابدار کتابخانه) نیز به تبعیت از گل های زرد کوچک شال زرد رنگ‌بر سر دارد و با شور و شوق مضاعف در حال‌پاسخگویی و راهنمایی به این کوچولوها بود. احساس همبستگی عجیبی بین خاله زهرا و این گل‌های رز کوچک احساس می‌شود. مهم تر از این همبستگی، فضای داخلی کتابخانه بود. خلاقیت از در و دیوار کتابخانه‌می‌بارد. درختی در گلدان به استقبال بهار می‌رود، سبزه‌ای بر بالای قفسه کتابخانه به انتظار بهار نشسته است و سفره هفت سینی که تا چند روز آینده میزبان سال جدید و میهمانان همیشگی خودش خواهد بود.
احساس آرامش خاصی در کتابخانه بیداد می‌کند.‌گویی گوشه دنجی پیدا کرده‌ای که قبلا سراغ نداشتی. جمع و جور، گرم‌، مهربان و کوچک و با صفا. زمان می‌گذشت ولی گذشت آن حس‌نمی‌شد. لبخندهای‌نوگلان دانش‌آموز و جدیّت آنها در کتاب خواندن و یادگرفتن نوید فردایی روشن برای خودشان و روستای مؤمن‌آباد دارد.
کمی آنطرف‌تر، مادران این کودکان با‌ نگاه‌هایی با چاشنی رضایت و شادی درونی فرزندان خود را نظاره می‌کردند . برق شادی را میتوان از چشمان این مادران دید. هر کدام از این گل‌های کوچک کارت کوچکی که با خلاقیت خاله زهرا درست شده بود، به لباس خود سنجاق کرده است تا به نوعی خود را از سایر دانش آموزان‌مراجعه کننده به کتابخانه متمایز‌کند. این کارت به منزله کارت شناسایی بود و حتی خود خاله زهرا هم چنین کارتی دارد.
جلسه هفتگی با هم بخوانیم آغاز شده بود و از گوشه‌ای آنها رو زیرنظر داشتم. جلسه با خواندن قرآن‌ شروع و با شعرخوانی و بلندخوانی پیش‌می‌رفت. جدیت خاصی در‌‌چهره هر کدام از این دانش آموزان‌موج میزند. سوال و جواب درباره مطلبی که خوانده شده بود رکن اصلی برنامه بود. گویی همه به دنبال یافتن پیام قصه‌ای بودند که خوانده شده بود. شور، شعف، اشتیاق، جدیّت شاخصه اصلی این برنامه بود.

جلسه این هفته با هم بخوانیم هم رو به اتمام بود و وقت رفتن فرا رسیده بود.‌گل های رز زرد کوچولو یکی یکی از در‌کتابخانه در حالی که تاریخ تشکیل جلسه بعد را از خاله زهرا سؤال می‌کردند به سمت بیرون‌می‌رفتند و ما هم پشت سرشان کتابخانه را ترک کردیم تا به سمت کتابخانه دیگر استان که میزبان طرح با هم بخوانیم بود برویم.‌مقصد بعدی ما روستای فریومد از توابع شهرستان‌میامی‌است. از مؤمن‌آباد خارج شدیم و به سمت سمنان راه افتادیم ‌و من در این‌ فکر بودم که ‌هنوز شادی در میان بچه‌های روستا علیرغم وجود محرومیت‌ها درجریان است. هنوز خلاقیت ،علاقه و پشتکار، مصدر انجام کارهای بزرگ‌هستند و هنوز کتابداران این سرزمین، معلمان بزرگ‌ترویج‌فرهنگ‌کتابخوانی هستند و من خوشحالم که امروز با یکی از این کتابداران(خانم مؤمن‌آبادی) از نزدیک برخورد داشتم.
بخش دوم
کتابخانه ابن‌یمین فریومدی/ روستای فریومد/شهرستان میامی
از روستای مومن آباد خارج شدیم و بعد از عبور از شهرهای سمنان و دامغان به شاهرود رسیدیم. به دلیل فاصله طولانی(در حدود 400کیلومتر) با روستای فریومد شب را در شاهرود ماندیم. به راستی که شاهرود قاره کوچکی است. صبح زود شاهرود را به مقصد‌میامی و از آنجا به سمت فریومد ترک‌کردیم. کویر مطلق در تمام جهات در چشمانمان سوسو می‌زند. به دوطرف جاده که نگاه می‌کنیم،خبر آمدن بهار را‌نوید نمی‌داد و رنگ و بوی بهاری به خود نگرفته بود. اگر‌چه نفس‌های زمستان به آخر رسیده است ولی هوا رنگ‌و بوی زمستانی هم‌نداشت. گرم و سوزان مثل یک روز تابستانی بود. تشنگی از کویر می‌بارد.
چشمان کویر به آسمان است و ناله العطش آن به گوش‌می‌رسید. انگار آسمان از کویر کینه‌ای به دل دارد که رحمت و عطوفت خود را بر سر آن نباریده است و قصد باریدن هم‌ندارد. جاده‌ای که در آن قرار داشتیم همچون خط نصف النهار بود که بیابان را به دو قسمت تقسیم می‌کرد. در بیابان به پیش می‌رویم ولی انگار مقصدی برای این جاده تعریف نشده است و این جاده خیال انتها داشتن در سر ندارد.
راه‌های زیادی درروبه‌روی ما بود ولی وجود تابلوهایی راهنما ترس از بیراهه رفتن را در ما از بین برده بود.در طول مسیراز چند روستای‌کوچک‌و‌بزرگ عبور کردیم ولی هیچکدام ‌فریومد‌نبودند.یکی از این روستاها باعث تعجب همگی ما شد چرا که تمامی اهالی یک روستا همگی از اولاد پیغمبر(ص) و سیّد بودند. همچنان با کمک تابلوهای ‌راهنما به سمت فریومد می‌رفتیم. انتظار به سر رسید و خود را در‌ اول روستای فریومد دیدیم.
بر عکس‌تمام روستاهای ایران که در‌حال خالی شدن از سکنه هستند؛اینجا وضع به‌گونه دیگری است. اینجا زندگی در‌جریان است‌، آن هم با دور تند. نهر آب زلال‌کوچکی از وسط کوچه پس کوچه های روستامی‌گذرد و کودکانی در گوشه و کنار روستا در حال بازی کردن دیده می‌شوند. همه به ما به عنوان مهمان‌نگاه می‌کردند و کوچک و بزرگ ، زن و مرد در اوج ادب و احترام به ما سلام می‌کردند.
وارد روستا شدیم. بافت قدیمی روستا زیبایی دوچندانی به آن داده است. خانه های خشت و گلی با ساکنانی ساده و صمیمی. روستا دارای‌ درخت های گوناگونی‌ است کاج، سرو، انار و.... در راه رسیدن به کتابخانه تابلو مغازه ای توجه همه‌ما را جلب کرد: تعاونی نهال فلفل. با پرس و جو متوجه شدیم یکی از محصولات کشاورزی اینجا فلفل است. هنوز بهار خود را به درختان روستا نشان نداده است ولی جنب و جوش و تلاش و تکاپوی روستاییان خبر از آمدن قطعی بهار را می‌داد.
برای لحظه‌ای می‌ایستم و نگاهی گذرا به کل روستا می‌اندازم. ناخودآگاه این مصرع از شعر شهریار به ذهنم رسید: «آنچه خوبان همه دارند تو تنها داری». و براستی که اینگونه بود. حال وهوای بهاری روستا، وجود نهر کوچک آب در روستا، وجود ابنیه تاریخی زیبا با قدمتی کهن، وجود امامزاده و... دلیلی بود برای تایید این مصرع شعر شهریار.
تابلویی کوچک مسیر کتابخانه را به ما نشان می‌دهد. مسیر جوی آب روستا در امتداد تابلو کتابخانه بود. با جریان آب به سمت کتابخانه همراه می‌شویم. جوی آب زلالی که دقیقا از وسط کوچه می‌گذرد ما را به سمت کتابخانه ابن یمین می‌برد. به وسط کوچه رسیدیم که کتابخانه را در کنار خود دیدیم.
حیاط بزرگ‌کتابخانه روبه روی ما قرار دارد و تا درب ورود به کتابخانه در حدود ۲۰ متر است. در این حیاط بزرگ‌و البته پاکیزه درخت هایی وجود دارد. تابلو جلو درب اصلی کتابخانه، تاریخ تولد کتابخانه را سال ۱۳۷۳ ثبت کرده است. ساختمان کمی قدیمی به نظر می‌رسد اما روح و روان حاکم بر آن، این نظریه را به کلی رد کرد.
با همه سادگی و صمیمی بودن فضای‌کتابخانه، ذهنم پر از سوال هایی بود که باید برایش جوابی می‌یافتم. تمثال ۳۴ شهید ( تعداد شهدای خود روستای فریومد ۲۱ نفر است و بقیه تمثال‌ها متعلق به شهدای سایر روستاهای دهستان فریومد‌هستند) این اولین سوال بود که با توجه به جمعیت روستا،برایم کمی عجیب به نظر می‌رسید. جواب این سؤال را در اعتقاد پاک و قلبی این روستاییان به امام، انقلاب و میهن عزیزمان یافتم.
علامت سوال دوم به سرعت به سراغم آمد. تابلویی در روبه رویم بود که بر روی آن" نویسندگان بومی" نقش بسته بود. مگر‌ فریومد چقدر جمعیت دارد که یک قفسه به نویسندگان آن اختصاص یافته است؟ جواب این سوال با پرسیدن برایم روشن شد. وجود حداقل ۳۰ نفر نویسنده بومی مهر تاییدی بر وجود قفسه نویسندگان بومی بود. علم‌آموزی و رسیدن به جایگاه‌های بالای علمی از تلاش و پشتکار این روستاییان نشأت می‌گیرد. به گردش در کتابخانه ادامه دادم. کمی آن طرفتر سفره هفت سین ساده ای بر روی زمین گسترده شده بود که هفت سین آن را کتابهای نویسندگان بومی فریومد تشکیل می‌دهد.
به سمت مخزن کتاب‌های کتابخانه رفتم و از‌پنجره آن به بیرون‌نگاه کردم. مقبره و آرامگاه ابن یمین فریومدی همچون‌نگینی می‌درخشد وحس اعتماد به نفس‌مضاعفی در آدمی پدیدار می‌سازد و الگویی می‌شود برای مبارزه و رفع محرومیت برای مردمان و به ویژه کودکان این روستا. انصافا وجود این‌مقبره زیبایی دوچندانی به کتابخانه داده است.
به گشت و گذارم در کتابخانه‌ادامه می‌دهم و این بار‌خودم را‌پشت پنجره بخش‌کودک دیدم.‌ پرده اتاق را که به کناری‌کشیدم شکوه و عظمت مسجد تاریخی فرومد( از بناهای تاریخی خوارزمشاهیان) که در برابر همه ناملایمات روزگار استوار مانده است نظرم را به خودش جلب کرد. زیبا بود و استوار.
گوشه به گوشه کتابخانه پر از خلاقیت های گوناگون خاله کتابخانه( همکار گرامی‌ و کتابدار کتابخانه، خانم بهادری) و اعضای کتابخانه بود. نمایشگاه‌ نقاشی کودکان، اسامی برترین‌های مسابقه کتابخوانی، کاردستی‌های گوناگون، گلدان‌های گل طبیعی و مصنوعی و....
خیلی زود کتابخانه شکل کلاس درس به خود گرفت. کلاس درس با هم بخوانیم. سه ردیف صندلی که در هر ردیف سه تا چهار دانش آموز بر روی آن نشسته بودند. هر ردیف یک گروه بود و وجه تمایزش با گروه‌های دیگر در رنگ شالی بود که بر سر داشتند. گروهی رنگ بنفش، گروهی به رنگ قهوه‌ای و گروهی به رنگ طوسی.
نظم و ترتیب و رنگ شال این کوچولوها شمایل زیبایی به کلاس درس داده بود. هر کس قصد صحبت و یا بیان نظرش داشت اول اجازه میگرفت و بعد می‌ایستاد و کلامش را با مهربانی به خاله می‌گفت. شاید همکار ما برایشان مربی بود، شاید خاله و شاید خواهر بزرگترشان بود. هرچه بود رابطه عمیقی بین مربی و دانش‌آموز بود.
محبت، سادگی و معصومیت از سر و روی این کودکان می‌بارد. در پشت هر‌نگاهشان میل به یادگیری و کنجکاوی عمیقی برای دانستن بود. هر گروه قصه آن جلسه را برای یکدیگر می‌خواندند و با مشورت با هم به دنبال یافتن و فهمیدن پیام داستان بودند و سپس نظرشان را به خاله می‌گفتند. حس اعتماد به نفس در گفتارشان و مقایسه با سایر اعضای کتابخانه کاملا هویدا بود. همگی بعد از اتمام این بخش از کلاس به سراغ نقاشی از مفهوم قصه‌ای که خوانده بودند رفتند و آنچه در ذهنشان بود را در قالب تصویر کشیدند.کلاس درسشان رو به انتها بود و ما هم باید مسر آمدنمان را دوباره برگردیم. بعد از گشت و گذاری کوتاه، قدم در راه برگشت نهادیم. روستا در پشت سرم قرار گرفت و من به کودکان طرح با هم بخوانیم فکر‌می‌کنم و می‌دانم غول محرومیت نمی‌تواند مانع رشد آنها شود. آنها کودکان سرزمینی بودند‌که شهیر بود به ادیب پروری. قدمتی دارد به درازای تاریخ. شکوه‌‌پابرجایی دارد به مثابه مسجد‌تاریخی آن. و از همه مهم‌تر دوست، مربی، خواهر بزرگتر، خاله و یا مشاور خوبی چون کتابدار کتابخانه دارند که در این راه با کتاب های کتابخانه یاورشان خواهد بود.
روستایی چون فریومد با فاصله چندصد کیلومتری از مرکز استان حالا مهد کتابخوانی شده بود و کتابدار ما فراتر از مسئولیت خودش در حال خدمت‌رسانی فرهنگی است. شاید خدمت واژه صحیحی نباشد. واژه جهاد مناسبتر است. کتابدار یا جهادگر فرهنگی.
به قلم قاسم رؤفی(کارشناس فرهنگی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان سمنان)


عكس هاي مرتبط :

نسخه قابل چاپ
 
تعداد بازديد اين صفحه: 648